ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΗΡΥΓΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΜΔ’ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ * του πανοσιολ. π. Σεραφειμ Κουλιανόπουλου

Ο συγγραφέας αυτής της ομιλίας είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Μέσα σε αυτήν την ομιλία του δεν υπάρχουν στοιχεία, ούτε των σπουδών του, ούτε της καταγωγής του, άλλα ούτε γενικά δεν αναφέρονται στοιχεία σχετικά με τον βίο του.

Η ομιλία αυτή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου μπορεί να ενταχθεί σε μία σειρά από λόγους δηλαδή σε μία συλλογή από λόγους.

Για το πότε και που εξεφώνησε αυτήν την ομιλία ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος δεν έχουμε πληροφορίες, οι μόνες πληροφορίες που αναφέρονται και μέσα στο κείμενο είναι ότι την ομιλία αυτή την εξεφώνησε την ώρα που ήρθαν, που έφτασαν οι πρεσβύτεροι – οι προϊστάμενοι της Εκκλησίας της Μιλήτου στο μέρος όπου ήταν ο Ιερός Χρυσόστομος, αφού πρώτα τους είχε προσκαλέσει ο ίδιος.

Αυτό το κείμενο είναι μία πραγματική ομιλία και μπορεί να ενταχθεί στο ομιλητικό είδος του λόγου.

Αυτή η ομιλία μας μιλάει για ένα λόγο τον οποίο τον εξεφώνησε ο Ιερός Χρυσόστομος την ώρα που έφτασαν οι προϊστάμενοι της Μιλήτου στο μέρος όπου ήταν ο Ιερός Χρυσόστομος, τους μιλάει για το πώς πρέπει να είναι ήσυχοι και ήρεμοι άνθρωποι και να μην προβάλουν ποτέ τον εαυτό τους, να μην περιαυτολογούν, ακόμη τους λέει ότι πρέπει να είναι ταπεινόφρονες προς όλους και τους διδάσκει μερικά παραδείγματα ταπεινοφροσύνης.

Αφού λοιπόν ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει τα όσα θέλει να πει στους προϊσταμένους και τους διδάσκει τα παραδείγματα, τους αναφέρει παραδείγματα πώς να είναι κοντά στο Χριστό και για την ανδρεία στην οποία και επιμένει, σε όλα αυτά τα παραδείγματα ο Ιερός Χρυσόστομος πουθενά δεν εξυψώνει τον εαυτό του και δεν αναφέρει μέσα στα παραδείγματα τίποτα το εξαίρετο για τον εαυτό του.

Στη συνέχεια λοιπόν τους λέει ότι το Άγιο Πνεύμα τους έκανε Επισκόπους αυτούς ώστε να προσέχουν το ποίμνιο τους δηλαδή για να ποιμαίνουν την Εκκλησία του Θεού και ακόμη τους λέει ότι με την χειροτονία έχουν λάβει τρεις υποχρεώσεις από το Άγιο Πνεύμα που είναι πολλοί σημαντικές και πρέπει να τις τηρούν για το καλό του ποιμνίου τους, αυτές οι υποχρεώσεις είναι οι εξής: α) από το Άγιο πνεύμα λέγει, έχετε λάβει τη χειροτονία· διότι αυτό σημαίνει το «έθετο»· αυτή είναι η μία υποχρέωση, β) έπειτα «για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού»· να και η δεύτερη και γ) «την οποία», λέγει, «απέκτησε με το δικό του αίμα» (αυτά τα λόγια είναι ακριβώς τα ίδια λόγια μέσα από το κείμενο).

Ο Ιερός Χρυσόστομος το λόγο του τον εκφωνεί με ενότητα και έχει μία συνέπεια στη διαπραγμάτευση του θέματος.

Στο λόγο του ο Ιερός Χρυσόστομος δεν χρησιμοποιεί ρητό, το μόνο που χρησιμοποιεί σε αυτόν εδώ το λόγο είναι ορισμένα παραδείγματα – χωρία της Αγίας Γραφής.

Αυτός εδώ ο λόγος έχει σχέση με την ομιλία γιατί μας αναφέρει μέσα, πολλά χωρία της Αγίας Γραφής και ερμηνεύει – αναλύει πολλά παραδείγματα και διδάγματα που εφαρμόζονται ακόμη και σήμερα στη ζωή των Χριστιανών.

Το ύφος που χρησιμοποιεί εδώ ο Ιερός Χρυσόστομος είναι λιτό ύφος και κατανοητό όπως άλλωστε και κάθε του ομιλία – λόγος του.

Η γλώσσα του λόγου αυτού μπορεί να θεωρηθεί ως μικτή γιατί αναφέρει και απλά παραδείγματα μέσα, τα οποία να είναι κατανοητά από όλους, αλλά αναφέρει και παραδείγματα που είναι για μορφωμένους ανθρώπους όπως τους Επισκόπους και σε ορισμένα σημεία αναφέρει στοιχεία της Αγίας Γραφής.

Σε αυτόν εδώ τον λόγο ο Ιερός Χρυσόστομος δεν έχει εξάρτηση από παλαιότερους ομιλητές και η έκταση του λόγου του – της ομιλίας του είναι κανονική.

Το θέμα της ΜΔ’ ομιλίας (λόγου) του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου είναι οι προτροπές και οι συμβουλές που δίνει στους Επισκόπους ώστε να είναι ταπεινόφρονες, να είναι κοντά στο Χριστό και στην Εκκλησία, να μην περιαυτολογούν, να έχουν ανδρεία μέσα τους, να γνωρίζουν ότι έγιναν Επίσκοποι με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος για να ποιμαίνουν με ζωντάνια και μεγαλύτεροι ασφάλεια αλλά και περισσότεροι ευθύνη το ποίμνιο το οποίο τους έδωσε η Εκκλησία. Τελειώνοντας αυτήν την ομιλία του ο Ιερός Χρυσόστομος τους λέει: "Ας αγαπήσομε λοιπόν τον Χριστό· διότι η πρώτη εντολή είναι· «Ν’ αγαπήσεις τον Κύριο το Θεό σου· δεύτερη δε ομοία αυτής είναι· και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»" και τους λέει ακόμη χαρακτηριστικά ότι την δεύτερη εντολή την πέτυχαν και αυτός αλλά και αυτοί και ότι χρειάζεται να πετύχουν την πρώτη εντολή γιατί την χρειαζόμαστε όλοι μας σε υπερβολικό βαθμό.

Ο Ιερός Χρυσόστομος μένει συνεπής στο θέμα που αναπτύσσει. Οι επί μέρους ιδέες που αναπτύσσει εδώ ο Ιερός Χρυσόστομος είναι ότι: α) δεν πρέπει να είμαστε υπερήφανοι αλλά ταπεινόφρονες και β) πρέπει να αγαπούμε τον Χριστό και την Εκκλησία αλλά και τον πλησίον μας.

Όπως σε κάθε του ομιλία αλλά και λόγο ό Ιερός Χρυσόστομος έτσι και εδώ χρησιμοποιεί πολύ εύστοχα την Αγία Γραφή αλλά και τους Θείους και Ιερούς Πατέρες της Εκκλησίας μας.

Αυτός εδώ ο λόγος που εξεφώνησε ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έχει και Βιβλικό αλλά και Χριστολογικό χαρακτήρα γιατί μας αναφέρει και παραδείγματα μέσα από την Αγία Γραφή, παραδείγματα ιστορικά αλλά και παραδείγματα που έχουν σχέση με το Χριστό.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο λόγος αυτός του Αγίου Χρυσοστόμου έχει και κάποιον κοινωνικό χαρακτήρα γιατί καταπιάνεται με τον τρόπο τον οποίο πρέπει ο Επίσκοπος να ποιμαίνει το ποίμνιό του. Τα επιχειρήματα τα οποία χρησιμοποιεί ο Ιερός Χρυσόστομος είναι βιβλικά και ιστορικά επιχειρήματα.

Χρησιμοποιεί όπως προαναφέραμε και πιο πάνω βιβλικά και ιστορικά παραδείγματα μέσα στο λόγο του ο Ιερός Πατήρ και τα χρησιμοποιεί με πολύ μεγάλη επιτυχία.

Ο Ιερός Χρυσόστομος θα μπορούσαμε να πούμε με μεγάλη σιγουριά ότι πέτυχε το σκοπό του με αυτήν εδώ την ομιλία – με αυτόν εδώ το λόγο του, το λέμε αυτό γιατί ο Ιερός αυτός Πατήρ της Εκκλησίας μας μπορούμε να πούμε ότι όπου και αν μιλούσε πετύχαινε πάντα το σκοπό του με την ομιλία του και αυτό το πετύχαινε γιατί με τον τρόπο που τα έλεγε σε κρατούσε πάντα σε επαγρύπνηση και τα λόγια του έπιαναν τόπο.

Ο λόγος του Αγίου Ιωάννου είναι και διδακτικός και εποικοδομητικός λόγος γιατί επικεντρώνεται και καταπιάνεται με ορισμένα πράγματα και έτσι μ’ αυτό τον τρόπο κερδίζει πάντα τους ακροατές του.

Ωστόσο θα μπορούσαμε να πούμε με μεγάλη ευκολία ότι ό Ιερός Χρυσόστομος δεν παρασύρεται από τη ρητορική σε υπερβολές και δε ζημιώνει το περιεχόμενο του λόγου του.

Σήμερα αυτή η ομιλία, αυτός ο λόγος του Ιερού Χρυσοστόμου θα μπορούσε να σταθεί τόσο και από άποψη μορφής όσο και από άποψη περιεχομένου, θα μπορούσε να σταθεί γιατί όσα χρόνια κι αν περάσουν ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι και θα είναι πάντα σύγχρονος.

* Ιεροδιάκονος Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών